راهنمای جامع انواع زغال؛ کاربردها، تفاوت ها و روش های تولید

زغال یکی از قدیمی ترین و حیاتی ترین سوخت های طبیعی در تاریخ بشر است که از گذشته های دور تاکنون نقش پررنگی در گرمایش، طبخ غذا و حتی صنایع مختلف داشته است. در زمان های قدیم، استفاده از زغال برای تولید انرژی و حرارت در ساختارهایی مانند بخاری هیزمی یا اجاق های اولیه رواج داشت. با کشف و استخراج سوخت های فسیلی، مصرف سوخت های چوبی تا حدی کاهش یافت؛ اما با افزایش آلایندگی گازهای گلخانه ای و رو به پایان بودن منابع فسیلی، مجدداً توجه جوامع جهانی به سمت منابع تجدیدپذیر و طبیعی همچون چوب و زغال جلب شد. امروزه استفاده از انواع زغال باکیفیت در انواع کباب پز ذغالی و تفریحات فضای باز، به بخش جدایی ناپذیری از سبک زندگی نوین تبدیل شده است. مجموعه ویلاسازه در این مقاله تخصصی قصد دارد شما را با انواع زغال، تفاوت های ساختاری آن ها و کاربردهای هریک آشنا سازد تا بهترین انتخاب را برای تجهیزات خود داشته باشید.

تصویر ۱: استفاده از زغال مرغوب در کباب پزهای ایستاده و باربیکیوهای تولیدی ویلاسازه

چرا زغال همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده است؟

برخلاف تصور عمومی، توسعه فناوری و ورود سوخت های گازی به خانه ها و ویلاها نتوانست مصرف زغال را منسوخ کند. پخت وپز بر روی زغال، طعم بی نظیر و نوستالژیکی به غذا می بخشد که با هیچ روش دیگری قابل جایگزینی نیست. از طرفی، پایداری حرارتی زغال در مقایسه با گاز طبیعی به آشپزها اجازه می دهد تا کنترل بهتری روی فرآیند مغزپخت شدن کباب و استیک در باربیکیو ذغالی داشته باشند. همچنین در ایران، فرهنگ آماده سازی کباب در فضای باز و دورهمی های خانوادگی در کنار آتشدان، همواره با بوی مطبوع زغال چوب گره خورده است. در کنار این موارد، استفاده از زغال های فشرده و مدرن فاقد دود و بو، بستری را فراهم کرده تا حتی در آپارتمان ها و فضاهای نیمه باز نیز بتوان لذت این نوع پخت را تجربه کرد.

تصویر ۲: لذت طبخ غذا بر روی کباب پزهای باکیفیت و استاندارد

روش های تهیه زغال؛ از کوره سنتی تا صنعت مدرن

به طور کلی زغال به دو روش عمده سنتی و صنعتی تولید می شود. در روش سنتی، چوب درختان جمع آوری شده و به دو شیوه سوزانده می شود:

• روش روباز: چوب ها روی هم انباشته شده و به آتش کشیده می شوند. پس از سوختن سطحی، روی آتش را با خاک می پوشانند تا با کمبود اکسیژن، فرآیند کربنیزه شدن رخ دهد. این روش به دلیل تولید حجم بالای خاکستر، راندمان پایین و آلودگی شدید محیط زیست، تقریباً در سراسر جهان منسوخ شده است.
• روش کوره سنتی: چوب ها درون اتاقک های گلی یا آجری چیده می شوند. پس از روشن کردن حرارت اولیه، ورودی ها و خروجی های هوا را مسدود می کنند تا چوب ها در شرایط پیرولیز (سوختن آرام بدون اکسیژن) قرار گیرند. کیفیت زغال حاصل از این روش بالاتر است اما همچنان زمان بر بوده و گازهای مضری وارد جو می کند.

در روش صنعتی مدرن، از کوره های فلزی چندمنظوره مجهز به سیستم فیلتراسیون استفاده می شود. در این سیستم، کنترل دقیقی بر روی دما و رطوبت چوب ها وجود دارد که منجر به خروج یکنواخت گازهای چوب و حاصل شدن زغالی بدون ترک، بدون دود و با چگالی بالا می گردد.

تصویر ۳: تولید انواع زغال فشرده و صنعتی با راندمان حرارتی بالا

تولید زغال فشرده (زغال صنعتی) و مزایای آن

یکی از بزرگ ترین پیشرفت ها در صنعت سوخت های طبیعی، ابداع زغال فشرده است. این محصول که به زغال چینی نیز شهرت دارد، اولین بار از کشور چین وارد بازار ایران شد اما امروزه به طور گسترده در کارگاه های پیشرفته داخلی تولید می شود. بر خلاف زغال های طبیعی، ماده اولیه این زغال ها چوب خام نیست؛ بلکه مخلوطی از خاک اره، پوست گردو و خاک زغال است.

فرآیند تولید زغال فشرده به این صورت است که مواد اولیه خشک و آسیاب شده، با درصد مشخصی آب و صمغ های طبیعی (مانند صمغ عربی یا نشاسته) مخلوط شده و تحت فشار بسیار بالا توسط دستگاه اکسترودر فشرده می شوند. سپس این قالب های خام درون کوره های صنعتی پخته شده و به کربن خالص تبدیل می شوند. یکی از ویژگی های بارز این نوع زغال، وجود سوراخ مرکزی در طول قالب آن است. این کانال هوایی باعث بهبود اکسیژن رسانی به عمق زغال شده و احتراق یکنواخت، کامل و فاقد دودی را تضمین می کند.

تصویر ۴: پخت وپز آسان در کباب پزهای چندکاره

تفاوت زغال سبک و زغال سنگین

در بازار زغال، اصطلاحات زغال سبک (نرم) و زغال سنگین (سخت) به وفور شنیده می شوند. شناخت تفاوت این دو نوع زغال برای انتخاب سوخت مناسب ضرورت دارد:

• زغال سبک (چوب نرم): این زغال از چوب درختان سوزنی برگ و همیشه سبز تهیه می شود. ساختار سلولی این چوب ها تراکم کمتری دارد؛ به همین دلیل زغال حاصله بسیار سریع آتش می گیرد، شعله بلندی دارد و حرارت زیادی در زمان کوتاه تولید می کند اما به سرعت خاکستر شده و دوام کمی دارد. این نوع زغال برای کمپینگ و روشن کردن اولیه آتش عالی است.
• زغال سنگین (چوب سخت): این زغال از درختان پهن برگ نظیر بلوط، پسته، لیمو و انجیر تهیه می شود. به دلیل تراکم بالای بافت چوب، فرآیند روشن شدن آن زمان بر است اما پس از گداخته شدن، حرارتی ملایم، پایدار و طولانی مدت (بدون جرقه و خاکستر زیاد) تولید می کند. این زغال بهترین گزینه برای طبخ کباب در انواع منقل و کباب پز مسافرتی است.

تصویر ۵: باربیکیو و ملزومات پخت و پز در محوطه باغ و ویلا

جدول مقایسه فنی انواع زغال موجود در بازار

برای تصمیم گیری راحت تر در خرید زغال، ویژگی های کلیدی محبوب ترین مدل های زغال موجود در بازار ایران در جدول زیر مقایسه شده است:

استفاده از زغال یا چوب؛ کدام انتخاب بهتری است؟

برای استفاده در تجهیزات باغی مثل فایر پیت و فایر باکس یا بخاری های هیزمی، کاربران همیشه مردد هستند که آیا باید از چوب خشک استفاده کنند یا زغال؟ پاسخ این سوال بستگی مستقیم به نیاز کاربری شما دارد.

چوب درختان: شعله های زیبایی ایجاد می کند، روشنایی مناسبی در شب پدید می آورد و کثیفی ظاهری کمتری در حین حمل و نقل دارد. با این حال، چوب دود زیادی تولید می کند، به سرعت می سوزد و نیاز به شارژ مجدد دائمی دارد. سوختن چوب بیشتر مناسب فضاهای باز و جهت لذت بصری و گرمایش لحظه ای است.

زغال چوب: حجم کمتری اشغال می کند، حرارت بسیار پایدار، متمرکز و یکنواختی ساطع کرده و هیچ شعله سرکشی ندارد. میزان دود تولید شده توسط زغالِ مرغوب بسیار ناچیز است که فرآیند آشپزی را آسان می کند. بنابراین، برای طبخ انواع غذا روی کباب پزها و باربیکیوها، زغال همواره گزینه برنده است.

پخت غذا با انواع زغال و اصول ایمنی کباب پزها

طعم بی نظیر استیک و کباب روی زغال به علت قطرات چربی گوشت است که روی زغال گداخته می چکند و دودی معطر تولید می کنند که دوباره جذب بافت گوشت می شود. برای دستیابی به بهترین کیفیت پخت کباب، حتماً از ذغال کبابی بدون جرقه و بدون صمغ استفاده کنید تا مواد سمی به مواد غذایی نفوذ نکند. استفاده از ابزارهای استانداردی نظیر کباب پزهای باکیفیت و مستحکم، ایمنی فرآیند طبخ را در حیاط یا ویلای شما دوچندان می کند. شرکت ویلاسازه با تولید انواع کباب پزهای گازی و ذغالی و همچنین سیستم های گرمایشی فضای باز، بستری امن و لذت بخش را برای تفریحات شما فراهم آورده است.