اگر بخاری هیزمی خریده‌اید یا از قبل در ویلا و باغ از آن استفاده می‌کنید، این راهنما برای شماست. بیشتر مشکلات رایج بخاری‌های هیزمی، مثل دود کردن، سیاه شدن شیشه، مکش ضعیف و بوی دود، به خود دستگاه مربوط نیستند. علت آن‌ها معمولاً نصب نادرست دودکش، هیزم خیس یا نگهداری نکردن است. در ادامه، مراحل نصب، راه‌اندازی، عیب‌یابی و تمیز کردن دودکش بخاری هیزمی را به‌ترتیب و به زبان ساده توضیح داده‌ایم.
خلاصه در ۳۰ ثانیه
- بخاری را دست‌کم ۹۰ سانتی‌متر تا ۱ متر دورتر از پرده، مبل و چوب نصب کنید و زیر آن یک کف‌پوش نسوز بگذارید.
- قطر لوله دودکش باید با خروجی بخاری برابر باشد. سر دودکش را دست‌کم حدود ۱ متر بالاتر از بام ببرید و روی آن کلاهک H نصب کنید.
- فقط هیزم خشک با رطوبت کمتر از ۲۰٪ بسوزانید. چوب رنگ‌شده، MDF و پلاستیک را هرگز در بخاری نیندازید.
- دودکش را دست‌کم سالی یک بار، پیش از شروع فصل سرما، دوده‌گیری کنید. اگر زیاد از بخاری استفاده می‌کنید، هر ۱ تا ۲ ماه آن را بازدید کنید.
- در اتاقی که بخاری هیزمی روشن است، دتکتور مونوکسید کربن نصب کنید.
آنچه در این راهنما می‌خوانید
۱. انتخاب محل نصب و فاصله‌های ایمن
جای بخاری را باید پیش از نصب و با در نظر گرفتن مسیر دودکش انتخاب کنید. بهترین محل جایی است که لوله دود بتواند با کمترین زانو و کوتاه‌ترین مسیر افقی به بیرون برسد. بخاری را جلوی در ورودی یا مسیر رفت‌وآمد قرار ندهید.
- فاصله از مواد قابل اشتعال: بدنه بخاری باید دست‌کم ۹۰ سانتی‌متر تا ۱ متر از پرده، مبلمان، کمد و دیوار چوبی فاصله داشته باشد. فاصله کمتر فقط وقتی مجاز است که دفترچه سازنده آن را تأیید کند یا یک محافظ حرارتی استاندارد (دیواره نسوز با فاصله هوایی) نصب شده باشد.
- کف‌پوش نسوز: زیر بخاری یک سطح غیرقابل اشتعال مثل سنگ، سرامیک یا ورق فلزی روی پایه نسوز بگذارید. این سطح باید حدود ۴۰ تا ۴۵ سانتی‌متر جلوتر از درب و حدود ۲۰ سانتی‌متر فراتر از دو طرف بخاری ادامه پیدا کند تا خاکستر یا ذغال داغ روی فرش و پارکت نیفتد.
- هوای تازه: هیزم برای سوختن به اکسیژن نیاز دارد. در اتاق‌های کاملاً درزگیری‌شده یک دریچه هوای تازه در نظر بگیرید. اگر هوای کافی نرسد، بخاری خوب نمی‌سوزد و ممکن است دود به داخل برگردد.
- کف و سازه: بخاری‌های فولادی بزرگ و به‌ویژه مدل‌های چدنی سنگین هستند. اگر بخاری را در طبقه بالا یا روی سکوی چوبی آلاچیق می‌گذارید، مطمئن شوید کف تحمل وزن آن را دارد.
۲. اصول اجرای دودکش بخاری هیزمی
دودکش مهم‌ترین بخش نصب است. بخاری خوب با دودکش بد، دود می‌کند. مکش دودکش از اختلاف دمای دود داغ داخل لوله و هوای سرد بیرون ایجاد می‌شود. هرچه مسیر دود عمودی‌تر، گرم‌تر و بلندتر باشد، مکش قوی‌تر است.
قطر و جنس لوله
- قطر لوله دودکش باید دقیقاً برابر قطر خروجی بخاری باشد (مثلاً ۱۰ یا ۱۵ سانتی‌متر). هیچ‌وقت لوله را تبدیل به قطر کوچک‌تر نکنید.
- برای دود هیزم، لوله فولادی سیاه یا لوله استیل بهتر از لوله گالوانیزه نازک است. پوشش گالوانیزه در دمای بالای دود هیزم به‌مرور از بین می‌رود و بخار روی آزاد می‌کند.
- در محل عبور لوله از دیوار، سقف یا بام چوبی از غلاف عایق یا لوله دوجداره استفاده کنید. لوله تک‌جداره باید حدود ۴۵ سانتی‌متر از سطوح قابل اشتعال فاصله داشته باشد.
ارتفاع دودکش و کلاهک H
- سر دودکش باید دست‌کم حدود ۱ متر بالاتر از محل عبور از بام باشد. همچنین باید دست‌کم ۶۰ سانتی‌متر بالاتر از هر مانعی (لبه بام، دیوار، درخت یا ساختمان مجاور) در شعاع ۳ متری قرار بگیرد.
- هرچه ارتفاع کل مسیر دود، از خروجی بخاری تا کلاهک، بیشتر باشد، مکش مطمئن‌تر است. ارتفاع کل حدود ۴ تا ۵ متر برای بیشتر بخاری‌های ویلایی مناسب است.
- روی سر دودکش کلاهک H یا یک کلاهک ضدباد استاندارد نصب کنید. این کلاهک جلوی برگشت دود در اثر وزش باد و ورود باران را می‌گیرد. یک توری جرقه‌گیر هم مانع پرتاب جرقه و لانه کردن پرنده‌ها می‌شود.
مسیر افقی، زانوها و اتصالات
- مسیر افقی را تا جای ممکن کوتاه نگه دارید (ترجیحاً کمتر از ۱ متر). این مسیر باید همیشه شیب رو به بالا داشته باشد و هرگز رو به پایین نباشد.
- در کل مسیر بیش از دو زانوی ۹۰ درجه به کار نبرید. اگر می‌توانید، به‌جای زانوی ۹۰ درجه از دو زانوی ۴۵ درجه استفاده کنید.
- هنگام اتصال لوله‌ها، سر باریک (نر) هر لوله رو به پایین و به سمت بخاری باشد. به این ترتیب قطره‌های قیر و بخار تقطیرشده از درز به بیرون نشت نمی‌کنند. هر اتصال را با سه پیچ خودکار محکم کنید.
- بخاری هیزمی را هرگز به دودکش مشترک با آبگرمکن، پکیج یا بخاری گازی وصل نکنید. هر وسیله‌ای که سوخت می‌سوزاند باید دودکش مستقل داشته باشد.
هشدار: اگر مطمئن نیستید مسیر دودکش ساختمان شما درست اجرا شده است، پیش از اولین روشن کردن آن را به یک نصاب باتجربه نشان دهید. بیشتر حوادث بخاری هیزمی از دودکش معیوب یا نشتی اتصالات شروع می‌شوند.
۳. روشن کردن اصولی و اولین استفاده
اولین روشن کردن (پخت رنگ)
بدنه بیشتر بخاری‌های فلزی با رنگ نسوز پوشانده شده است. این رنگ در چند بار اول روشن شدن کامل پخته می‌شود. طبیعی است که در این مرحله کمی بو و دود سفید از بدنه بلند شود. برای این مرحله:
- دو تا سه بار پشت سر هم، آتش کوچک و ملایم روشن کنید (هر بار حدود یک ساعت).
- در این مدت پنجره‌ها را باز بگذارید تا هوای اتاق جریان داشته باشد.
- در این مرحله به بدنه دست نزنید و چیزی روی آن نگذارید تا رنگ آسیب نبیند.
روش روشن کردن بدون دود
- دمپر و دریچه هوا را کاملاً باز کنید.
- دودکش را گرم کنید: اگر دودکش سرد است، یک برگ روزنامه را آتش بزنید و چند ثانیه زیر دهانه خروجی دود داخل بخاری نگه دارید تا هوای داخل لوله گرم شود و مکش راه بیفتد.
- روش «روشن کردن از بالا»: هیزم‌های درشت را زیر بچینید، روی آن‌ها هیزم‌های نازک‌تر و در بالاترین لایه آتش‌گیرانه (تراشه چوب یا آتش‌زنه) بگذارید. آتش از بالا به پایین می‌رسد، دود کمتری تولید می‌کند و دودکش زودتر گرم می‌شود.
- بعد از اینکه شعله پایدار شد، در حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بعد، دریچه هوا را کم‌کم ببندید تا شعله آرام و یکنواخت شود. هیچ‌وقت دریچه را در حین سوختن کاملاً نبندید.
۴. چرا بخاری هیزمی دود می‌کند؟ (جدول عیب‌یابی)
دود کردن رایج‌ترین مشکل بخاری هیزمی است و تقریباً همیشه یکی از علت‌های جدول زیر را دارد:
| نشانه | علت محتمل | راه‌حل |
|---|---|---|
| دود فقط هنگام روشن کردن بیرون می‌زند | دودکش سرد است و مکش ندارد | اول دودکش را با روزنامه گرم کنید و آتش را از بالا روشن کنید |
| هنگام باز کردن درب، دود وارد اتاق می‌شود | درب ناگهانی باز می‌شود یا دمپر بسته است | دمپر را باز کنید و درب را چند ثانیه نیمه‌باز نگه دارید، بعد کامل باز کنید |
| در روزهای بادی دود برمی‌گردد | کلاهک مناسب نیست یا دودکش از موانع اطراف کوتاه‌تر است | کلاهک H نصب کنید و ارتفاع دودکش را بیشتر کنید |
| دود همیشگی و شعله ضعیف و دودزا | هیزم خیس یا تازه | فقط هیزم خشک‌شده با رطوبت کمتر از ۲۰٪ بسوزانید |
| مکش به‌مرور ضعیف‌تر شده است | جمع شدن دوده و کرئوزوت (قیر) در لوله یا کلاهک | دودکش و کلاهک را دوده‌گیری کنید (بخش ۶) |
| بوی دود از محل اتصال لوله‌ها | اتصالات لق یا جهت نادرست لوله‌ها | سر باریک لوله رو به بخاری باشد و هر اتصال پیچ و درزگیری نسوز شود |
| وقتی هود آشپزخانه روشن است، دود برمی‌گردد | فشار منفی اتاق (هوای کافی وارد نمی‌شود) | یک دریچه هوای تازه بگذارید یا هنگام کار هود، پنجره را کمی باز کنید |
| دود از اطراف درب بخاری نشت می‌کند | نوار نسوز درب فرسوده شده است | نوار نسوز (طناب فایبرگلاس) را تعویض کنید |
۵. هیزم مناسب و سوخت‌های ممنوع
کیفیت هیزم مستقیماً روی گرما، دود، سیاه شدن شیشه و سرعت جمع شدن دوده در دودکش اثر می‌گذارد.
- رطوبت کمتر از ۲۰٪: هیزم تازه‌بریده تا نیمی از وزنش آب دارد. چوب نرم را دست‌کم ۶ تا ۱۲ ماه و چوب سخت را ۱ تا ۲ سال در جای سرپوشیده و دارای جریان هوا خشک کنید. هیزم خشک سبک‌تر است، ترک‌های انتهایی دارد و وقتی دو تکه را به هم می‌زنید، صدای «تق» واضح می‌دهد.
- چوب سخت برای گرمای ماندگار: چوب‌هایی مثل بلوط، راش و گردو کندتر می‌سوزند و ذغال پایدارتری می‌سازند. چوب نرم مثل کاج برای شروع آتش مناسب‌تر است. برای آشنایی بیشتر، مقاله انواع هیزم و کاربرد آن‌ها را بخوانید.
- این‌ها را هرگز نسوزانید: چوب رنگ‌شده یا با مواد نگهدارنده، MDF و نئوپان (به‌خاطر چسب)، پلاستیک، زباله، حجم زیاد کارتن و کاغذ، و زغال‌سنگ (مگر اینکه سازنده آن بخاری را برای زغال‌سنگ طراحی کرده باشد). این مواد گاز سمی تولید می‌کنند، دودکش را سریع کثیف می‌کنند و ممکن است به بدنه آسیب بزنند.
- بیش از ظرفیت محفظه هیزم نریزید. آتش خیلی بزرگ بدنه و رنگ را بیش از حد داغ می‌کند و عمر بخاری را کم می‌کند.
۶. آموزش تمیز کردن دودکش بخاری هیزمی
وقتی هیزم می‌سوزد، بخشی از دود روی دیواره سرد لوله می‌نشیند و لایه‌ای از دوده و کرئوزوت (ماده‌ای قیرمانند و بسیار آتش‌گیر) می‌سازد. این لایه هم مکش را کم می‌کند و هم مهم‌ترین علت آتش‌سوزی داخل دودکش است.
چه زمانی دودکش را تمیز کنیم؟
- دست‌کم سالی یک بار، پیش از شروع فصل سرما.
- اگر هر روز از بخاری استفاده می‌کنید، هر ۱ تا ۲ ماه یک بار با چراغ‌قوه داخل لوله و کلاهک را نگاه کنید.
- اگر ضخامت دوده روی دیواره لوله به حدود ۳ میلی‌متر رسید یا لایه براق و قیری دیدید، دوده‌گیری را عقب نیندازید.
- اگر مکش ضعیف شده، دود برمی‌گردد یا بوی تند قیر می‌آید، احتمالاً زمان تمیز کردن رسیده است.
وسایل لازم
برس مخصوص دودکش هم‌قطر لوله، چند میله رابط برس، دستکش کار، ماسک تنفسی گردوغبار، عینک، پلاستیک یا پارچه کهنه برای پوشاندن کف، سطل فلزی، و جاروبرقی مخصوص خاکستر (جاروبرقی معمولی مناسب نیست).
مراحل دوده‌گیری لوله بخاری
- دست‌کم ۲۴ ساعت بعد از خاموش شدن کار را شروع کنید تا بخاری و لوله کاملاً سرد شده باشند.
- کف و اطراف بخاری را با پلاستیک بپوشانید و خاکستر داخل محفظه را خالی کنید.
- اگر مسیر لوله کوتاه و قابل باز کردن است، پیچ اتصالات را باز کنید و لوله‌ها را در فضای باز تمیز کنید. اگر لوله ثابت است، از بالا (پشت‌بام) یا از دریچه بازدید شروع کنید.
- برس را چند بار در طول لوله رفت‌وبرگشت دهید تا دوده و کرئوزوت جدا شود. زانوها را جداگانه و با دقت بیشتر تمیز کنید.
- کلاهک H و توری جرقه‌گیر را هم تمیز کنید. این قسمت زود گرفته می‌شود و اغلب فراموش می‌شود.
- دوده‌ای را که داخل محفظه بخاری ریخته جمع کنید و در کیسه یا سطل دربسته بیرون ببرید.
- لوله‌ها را با جهت درست (سر باریک رو به بخاری) دوباره وصل کنید، اتصالات را پیچ کنید و اگر لازم است با چسب یا خمیر نسوز درزگیری کنید.
- یک آتش کوچک روشن کنید و همه اتصالات را از نظر نشت دود بررسی کنید.
اگر دودکش آجری یا بلند است، روی بام شیبدار کار می‌کنید یا لایه قیری سفت و براق دیده‌اید، تمیز کردن را به دودکش‌پاک‌کن حرفه‌ای بسپارید. «کنده‌های دوده‌زدا» و پودرهای شیمیایی فقط کمک می‌کنند و جای دوده‌گیری مکانیکی را نمی‌گیرند.
نشانه‌های آتش‌سوزی داخل دودکش: صدای غرش یا ترق‌ترق شدید از لوله، داغ و سرخ شدن لوله، دود غلیظ یا جرقه از سر دودکش و بوی تند داغی.
چه کنیم؟ همه دریچه‌های هوا و دمپر را ببندید تا اکسیژن نرسد، روی آتش آب نریزید، ساختمان را تخلیه کنید و با آتش‌نشانی (۱۲۵) تماس بگیرید. بعد از چنین حادثه‌ای، تا وقتی دودکش بازدید نشده، بخاری را روشن نکنید.
۷. نگهداری بدنه، شیشه و درب بخاری
- تمیز کردن شیشه: وقتی بخاری کاملاً سرد است، یک دستمال کاغذی مرطوب را به خاکستر سفید بزنید و روی شیشه بکشید، بعد با دستمال خشک پاک کنید. خاکستر پاک‌کننده ملایم و مؤثری است. از اسکاچ فلزی و شیشه‌پاک‌کن‌های معمولی استفاده نکنید. اگر شیشه زود سیاه می‌شود، معمولاً هیزم خیس است یا دریچه هوا بیش از حد بسته مانده است.
- خاکستر: سینی خاکستر را مرتب خالی کنید، اما یک لایه حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر خاکستر در کف محفظه بگذارید. این لایه کف را عایق می‌کند و ذغال را گرم‌تر نگه می‌دارد.
- تست نوار نسوز درب: یک برگه کاغذ را لای درب بگذارید و درب را ببندید. اگر کاغذ راحت بیرون آمد، نوار نسوز خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و باید عوض شود. این تست را در چند نقطه درب انجام دهید.
- لولا و دستگیره: هر فصل لولاها را با گریس نسوز روان کنید تا درب کامل و بدون لقی بسته شود.
- زنگ‌زدگی و رنگ: اگر نقطه‌ای زنگ زده، بعد از سرد شدن آن را سمباده بزنید و فقط با رنگ نسوز مخصوص بخاری ترمیم کنید. رنگ معمولی در حرارت می‌سوزد و بوی سمی می‌دهد.
- نگهداری در تابستان: در پایان فصل، خاکستر را کامل خالی کنید، چون خاکستر با رطوبت ترکیبی خورنده می‌سازد. دودکش را تمیز کنید و درب را کمی باز بگذارید تا داخل محفظه رطوبت نگیرد. اگر بخاری در فضای باز یا آلاچیق است، آن را بپوشانید.
۸. چک‌لیست فصلی نگهداری بخاری هیزمی
| زمان | کارهایی که باید انجام شود |
|---|---|
| پیش از شروع فصل | دوده‌گیری لوله و کلاهک، بررسی اتصالات و پیچ‌ها، تست نوار نسوز درب، بررسی شیشه از نظر ترک، آزمایش دتکتور مونوکسید کربن، تهیه هیزم خشک |
| هر هفته (در فصل استفاده) | خالی کردن سینی خاکستر، تمیز کردن شیشه، نگاه کردن به اتصالات لوله از نظر نشت دود |
| هر ۱ تا ۲ ماه | بازدید داخل لوله و کلاهک با چراغ‌قوه. اگر دوده به حدود ۳ میلی‌متر رسیده بود، دوده‌گیری کنید |
| پایان فصل | تخلیه کامل خاکستر، تمیز کردن دودکش، ترمیم نقاط زنگ‌زده با رنگ نسوز، باز گذاشتن درب و پوشاندن بخاری در فضای باز |
۹. ایمنی و مونوکسید کربن
- دتکتور مونوکسید کربن (CO): در اتاقی که بخاری دارد و در اتاق خواب‌های نزدیک آن، دتکتور CO نصب کنید. این گاز بی‌رنگ و بی‌بو است و فقط دستگاه آن را تشخیص می‌دهد.
- علائم مسمومیت: سردرد، سرگیجه، حالت تهوع، خواب‌آلودگی غیرعادی و گیجی. اگر چند نفر هم‌زمان این علائم را دارند، فوراً پنجره‌ها را باز کنید، از محل خارج شوید و با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.
- دمپر را در حین سوختن کامل نبندید. بستن کامل مسیر دود برای «نگه داشتن گرما» یکی از علت‌های اصلی مسمومیت است.
- خاکستر داغ: خاکستر ممکن است تا چند روز داغ بماند. آن را در سطل فلزی دربدار بریزید و سطل را بیرون از ساختمان، دور از دیوار و مواد قابل اشتعال بگذارید.
- یک کپسول آتش‌نشانی پودری در نزدیکی بخاری داشته باشید. کودکان و حیوانات خانگی را با یک محافظ جلوی بخاری از بدنه داغ دور نگه دارید.
- بخاری را با بنزین، نفت یا الکل روشن نکنید.
۱۰. پرسش‌های رایج درباره نصب و نگهداری بخاری هیزمی
چند وقت یک بار باید دودکش بخاری هیزمی را تمیز کرد؟
دست‌کم سالی یک بار، پیش از فصل سرما. اگر هر روز از بخاری استفاده می‌کنید یا هیزم نیمه‌خشک می‌سوزانید، هر ۱ تا ۲ ماه لوله را بازدید کنید و وقتی دوده به حدود ۳ میلی‌متر رسید، آن را تمیز کنید.
آیا خودم می‌توانم دودکش را تمیز کنم؟
بله. در بیشتر بخاری‌های ویلایی که لوله کوتاه و قابل باز کردن دارند، با برس هم‌قطر و رعایت مراحل بالا این کار را خودتان می‌توانید انجام دهید. اما دودکش‌های آجری و بلند، کار روی بام شیبدار یا کرئوزوت براق و سفت‌شده را به متخصص بسپارید.
چرا شیشه بخاری هیزمی زود سیاه می‌شود؟
دو علت اصلی دارد: هیزم خیس و دریچه هوای بیش از حد بسته. وقتی آتش کم‌اکسیژن و کم‌حرارت باشد، دود روی شیشه می‌نشیند. با هیزم خشک و هوای کافی، شیشه بسیار دیرتر کدر می‌شود.
بوی رنگ در اولین روشن کردن طبیعی است؟
بله. رنگ نسوز در چند بار اول روشن شدن پخته می‌شود و کمی بو و دود سفید طبیعی است. چند آتش ملایم روشن کنید و پنجره‌ها را باز بگذارید. اگر بو بعد از چند بار استفاده ادامه داشت، رنگ یا نصب را بررسی کنید.
میتوان بخاری هیزمی را شب روشن گذاشت؟
فقط اگر دودکش سالم و تمیز است، درب کاملاً آب‌بندی می‌شود، دمپر کامل بسته نیست و دتکتور مونوکسید کربن فعال در خانه دارید. در غیر این صورت، پیش از خواب اجازه دهید آتش تمام شود.
می‌شود لوله بخاری هیزمی را به دودکش آبگرمکن یا شومینه گازی وصل کرد؟
خیر. هر وسیله سوختی باید دودکش مستقل داشته باشد. اتصال مشترک باعث برگشت دود و گازهای سمی به داخل ساختمان می‌شود.
این راهنما با همکاری واحد فنی ویلاسازه و بر اساس تجربه نصب و پشتیبانی بخاری‌های هیزمی ویلایی تهیه شده است. آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵
اگر قصد خرید یا تعویض بخاری دارید، مدل‌ها و قیمت‌ها را در صفحه خرید بخاری هیزمی ببینید. برای پرسش درباره نصب بخاری‌ای که از ما خریده‌اید، از صفحه تماس با ما با پشتیبانی در ارتباط باشید.
تاریخچه ی بخاری هیزمی مربوط به سالهای بسیار زیاد است که پدران وجد ما از اونها استفاده میکردند ولی الان علاوه بر جنبه ی تزئینی میتوان در فضاهای باز ویا داخل ویلا از اونها استفاده کردواز گرمای لذت بخشی که دارند استفاده نمود ،این بخاری ها بسیار کاربردی هستند ومیتوانیم غذای مورد نظر رو روی این بخاری ها بپذیم
تاریخچه اولین بخاری ها به قرن پانزده میلادی بازمی‌گردد. البته در آن زمان بخاری ها به شکل امروزی نبودند و درون سقف تعبیه می‌شدند. اگر نگاهی به فیلم هایی با مضمون قرون وسطی بیاندازید، خواهید دید که مردمان آن زمان با استفاده از هیزم سوخت مورد نیاز خود را تامین و به درون شومینه های دیواری می‌انداختند. البته، استفاده از دودکش در آن زمان امری رایج محسوب می‌شد و سازندگان شومینه ها توجه زیادی به دودکش و مسیر انتقال دود میکردند. امری که در زمان حال نیز به آن توجه ویژه‌ای می‌شود. جنس دودکش بخاری های آن زمان از آهن و چدن بود. دلیل این امر هم ارزان بودن چودن نسبت به فلزات دیگر و مقاوم بودن آن در برابر حرارت بود.